اسحاق بن اسماعيل دهلوى
78
غاية الشفاء
با آب گرم حل كنند و يك شبانهروز بهنهند و اين همه يك شربت است و اگر بعوض صبر ايارج فيقرا كنند جائز است صفت شراب گل گل سرخ دو من اقماع جدا كرده بگيرند و و اندر ده من آب بپزند تا نيمه بازآيد و ديگر باره گل تازه كنند و بپزند تا نيمه بازآيد و بيالايند و دو من انگبين و شكر برافگنند و بقوام آرند صفت مسهل كه از پس نضج دهند تربد يك درم غاريقون چهار دانگ صبر نيم درم بسكنجبين بسرشند و سحرگاه بدهند و روز ديگر قرص گل دهند با گلشكر و گلنگبين و اگر معده ضعيف باشد اندكى عود و مصطگى با آب تركيب كنند سودمند آيد و اگر معده بسلامت باشد و حرارتى نبود قرص گل بسكنجبين دهند و ماليدن همه اندامها سودمند آيد و حقنهاى كه ميل بگرمى دارد درين تپها نافع آيد و در آخر اين علت كمونى فودنجى و مانند آن سود دهد و بعض اطبا گفتهاند اگر مرد پير باشد بعلاج آن مشغول نشايد شد كه پير ازين تپ خلاصى نيابد و اگر مرد كهل و قوى باشد داروها ملطف بايد داد چون دواء المسك در ماء الاصول و اگر زمانه زمستان بود مشروديطوس ؟ ؟ ؟ و ترياق بزرگ و مانند آن نفع دهد علاج آنكه حرارت در باطن باشد بر وفق بايد كرد و در ابتداء سكنجبين ساده و گلشكر شكرى بايد داد و در آخر بيمارى نقوع صبر و ايارج فيقرا و آب باديان و قرص گل و مانند آن و قانونهاى كه اندر علاج تپهاى بلغمى ماده ياد كرده آمده مطالعه بايد كرد - اندر انواع علامت تپ ربع و علاج آن تپ ربع دو جنس است يكى ربع نائبه كه نبوت آيد و دوم ربع لازمه و دائمه هم گويند و اين قسم كمتر اتفاق افتد و سبب تپ ربع اسباب تولد سوداست و عفونت آن و من جمله اسباب تولد سودا يكى آنست كه اندر سپرز ضعفى باشد يا المى و بدان سبب سودا به خود نهكشد و از خون جدا نتواند كرد يا سودا اندر تن بسيار گردد و سودا بعض در وى خون طبعى و بعضى بلغم باشد يا خون يا صفرا يا سودا كه سوخته شود و هر خلطى كه سوخته شود سودا